作者:朱自清
zuò zhě : zhū zì qīng
伪《列子》里有一段梦话,说得甚好:
wěi 《 liè zǐ 》 lǐ yǒu yī duàn mèng huà , shuō dé shèn hǎo :
“周之尹氏大治产,其下趣役者,侵晨昏而不息。有老役夫筋力竭矣,而使之弥勤。昼则呻呼而即事,夜则昏惫而熟寐。精神荒散,昔昔梦为国君:居人民之上,总一国之事;游燕宫观,恣意所欲,其乐无比。觉则复役人。……尹氏心营世事,虑钟家业,心形俱疲,夜亦昏惫而寐。昔昔梦为人仆:趋走作役,无不为也;数骂杖挞,无不至也。眠中啽呓呻呼,彻旦息焉。……”
“ zhōu zhī yǐn shì dà zhì chǎn , qí xià qù yì zhě , qīn chén hūn ér bù xī 。 yǒu lǎo yì fū jīn lì jié yǐ , ér shǐ zhī mí qín 。 zhòu zé shēn hū ér jí shì , yè zé hūn bèi ér shú mèi 。 jīng shén huāng sàn , xī xī mèng wéi guó jūn : jū rén mín zhī shàng , zǒng yī guó zhī shì ; yóu yàn gōng guān , zī yì suǒ yù , qí lè wú bǐ 。 jué zé fù yì rén 。 … … yǐn shì xīn yíng shì shì , lǜ zhōng jiā yè , xīn xíng jù pí , yè yì hūn bèi ér mèi 。 xī xī mèng wéi rén pū : qū zǒu zuò yì , wú bù wéi yě ; shù mà zhàng tà , wú bù zhì yě 。 mián zhōng 啽 yì shēn hū , chè dàn xī yān 。 … … ”
此文原意是要说出“苦逸之复,数之常也;若欲觉梦兼之,岂可得邪?”这其间大有玄味,我是领略不着的;我只是断章取义地赏识这件故事的自身,所以才老远地引了来。我只觉得梦不是一件坏东西。即真如这件故事所说,也还是很有意思的。因为人生有限,我们若能夜夜有这样清楚的梦,则过了一日,足抵两日,过了五十岁,足抵一百岁;如此便宜的事,真是落得的。至于梦中的“苦乐”,则照我素人的见解,毕竟是“梦中的”苦乐,不必斤斤计较的。若必欲斤斤计较,我要大胆地说一句:他和那些在墙上贴红纸条儿,写着“夜梦不祥,书破大吉”的,同样地不懂得梦!
cǐ wén yuán yì shì yào shuō chū “ kǔ yì zhī fù , shù zhī cháng yě ; ruò yù jué mèng jiān zhī , qǐ kě dé xié ? ” zhè qí jiān dà yǒu xuán wèi , wǒ shì lǐng lüè bù zhuó dí ; wǒ zhī shì duàn zhāng qǔ yì dì shǎng shí zhè jiàn gù shì dí zì shēn , suǒ yǐ cái lǎo yuǎn dì yǐn liǎo lái 。 wǒ zhī jué dé mèng bù shì yī jiàn huài dōng xī 。 jí zhēn rú zhè jiàn gù shì suǒ shuō , yě huán shì hěn yǒu yì sī dí 。 yīn wéi rén shēng yǒu xiàn , wǒ mén ruò néng yè yè yǒu zhè yàng qīng chǔ dí mèng , zé guò liǎo yī rì , zú dǐ liǎng rì , guò liǎo wǔ shí suì , zú dǐ yī bǎi suì ; rú cǐ biàn yí dí shì , zhēn shì luò dé dí 。 zhì yú mèng zhōng dí “ kǔ lè ” , zé zhào wǒ sù rén dí jiàn jiě , bì jìng shì “ mèng zhōng dí ” kǔ lè , bù bì jīn jīn jì jiào dí 。 ruò bì yù jīn jīn jì jiào , wǒ yào dà dǎn dì shuō yī jù : tā hé nà xiē zài qiáng shàng tiē hóng zhǐ tiáo ér , xiě zhuó “ yè mèng bù xiáng , shū pò dà jí ” dí , tóng yàng dì bù dǒng dé mèng !
但庄子说道,“至人无梦。”伪《列子》里也说道,“古之真人,其觉自忘,其寝不梦。”——张湛注曰,“真人无往不忘,乃当不眠,何梦之有?”可知我们这几位先哲不甚以做梦为然,至少也总以为梦是不大高明的东西。但孔子就与他们不同,他深以“不复梦见周公”为憾;他自然是爱做梦的,至少也是不反对做梦的。——殆所谓时乎做梦则做梦者欤 ?我觉得“至人”,“真人”,毕竟没有我们的份儿,我们大可不必妄想;只看“乃当不眠”一个条件,你我能做到么?唉,你若主张或实行“八小时睡眠”,就别想做“至人”, “真人”了!但是,也不用担心,还有为我们掮 木梢的:我们知道,愚人也无梦!他们是一枕黑甜,哼呵到晓,一些儿梦的影子也找不着的!我们徼幸还会做几个梦,虽因此失了“至人”,“真人”的资格,却也因此而得免于愚人,未尝不是运气。至于“至人”,“真人” 之无梦和愚人之无梦,究竟有何分别?却是一个难题。我想偷懒,还是摭拾上文说过的话来答吧:“真人……乃当不眠,……”而愚人是“一枕黑甜,哼呵到晓”的!再加一句,此即孔子所谓“上智与下愚不移”也。说到孔子,孔子不反对做梦,难道也做不了“至人”, “真人”?我说,“唯唯,否否!”孔子是“圣人”,自有他的特殊的地位,用不着再来争 “至人”,“真人”的名号了。但得知道,做梦而能梦周公,才能成其所以为圣人;我们也还是够不上格儿的。
dàn zhuāng zǐ shuō dào , “ zhì rén wú mèng 。 ” wěi 《 liè zǐ 》 lǐ yě shuō dào , “ gǔ zhī zhēn rén , qí jué zì wàng , qí qǐn bù mèng 。 ” — — zhāng zhàn zhù yuē , “ zhēn rén wú wǎng bù wàng , nǎi dāng bù mián , hé mèng zhī yǒu ? ” kě zhī wǒ mén zhè jī wèi xiān zhé bù shèn yǐ zuò mèng wéi rán , zhì shǎo yě zǒng yǐ wéi mèng shì bù dà gāo míng dí dōng xī 。 dàn kǒng zǐ jiù yǔ tā mén bù tóng , tā shēn yǐ “ bù fù mèng jiàn zhōu gōng ” wéi hàn ; tā zì rán shì ài zuò mèng dí , zhì shǎo yě shì bù fǎn duì zuò mèng dí 。 — — dài suǒ wèi shí hū zuò mèng zé zuò mèng zhě yú ? wǒ jué dé “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” , bì jìng méi yǒu wǒ mén dí fèn ér , wǒ mén dà kě bù bì wàng xiǎng ; zhī kàn “ nǎi dāng bù mián ” yī gè tiáo jiàn , nǐ wǒ néng zuò dào me ? āi , nǐ ruò zhǔ zhāng huò shí xíng “ bā xiǎo shí shuì mián ” , jiù bié xiǎng zuò “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” liǎo ! dàn shì , yě bù yòng dān xīn , huán yǒu wéi wǒ mén qián mù shāo dí : wǒ mén zhī dào , yú rén yě wú mèng ! tā mén shì yī zhěn hēi tián , hēng hē dào xiǎo , yī xiē ér mèng dí yǐng zǐ yě zhǎo bù zhuó dí ! wǒ mén jiǎo xìng huán huì zuò jī gè mèng , suī yīn cǐ shī liǎo “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” dí zī gé , què yě yīn cǐ ér dé miǎn yú yú rén , wèi cháng bù shì yùn qì 。 zhì yú “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” zhī wú mèng hé yú rén zhī wú mèng , jiū jìng yǒu hé fēn bié ? què shì yī gè nán tí 。 wǒ xiǎng tōu lǎn , huán shì zhí shí shàng wén shuō guò dí huà lái dá bā : “ zhēn rén … … nǎi dāng bù mián , … … ” ér yú rén shì “ yī zhěn hēi tián , hēng hē dào xiǎo ” dí ! zài jiā yī jù , cǐ jí kǒng zǐ suǒ wèi “ shàng zhì yǔ xià yú bù yí ” yě 。 shuō dào kǒng zǐ , kǒng zǐ bù fǎn duì zuò mèng , nán dào yě zuò bù liǎo “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” ? wǒ shuō , “ wéi wéi , fǒu fǒu ! ” kǒng zǐ shì “ shèng rén ” , zì yǒu tā dí tè shū dí dì wèi , yòng bù zhuó zài lái zhēng “ zhì rén ” , “ zhēn rén ” dí míng hào liǎo 。 dàn dé zhī dào , zuò mèng ér néng mèng zhōu gōng , cái néng chéng qí suǒ yǐ wéi shèng rén ; wǒ mén yě huán shì gòu bù shàng gé ér dí 。
我们终于只能做第二流人物。但这中间也还有个高低。高的如我的朋友P君:他梦见花,梦见诗,梦见绮丽的衣裳,……真可算得有梦皆甜了。低的如我:我在江南时,本忝在愚人之列,照例是漆黑一团地睡到天光;不过得声明,哼呵是没有的。北来以后,不知怎样,陡然聪明起来,夜夜有梦,而且不一其梦。但我究竟是新升格的,梦尽管做,却做不着一个清清楚楚的梦!成夜地乱梦颠倒,醒来不知所云,恍然若失。最难堪的是每早将醒未醒之际,残梦依人,腻腻不去;忽然双眼一睁,如坠深谷,万象寂然——只有一角日光在墙上痴痴地等着!我此时决不起来,必凝神细想,欲追回梦中滋味于万一;但照例是想不出,只惘惘然茫茫然似乎怀念着些什么而已。虽然如此,有一点是知道的:梦中的天地是自由的,任你徜徉,任你翱翔;一睁眼却就给密密的麻绳绑上了,就大大地不同了!我现在确乎有些精神恍惚,这里所写的就够教你知道。但我不因此诅咒梦;我只怪我做梦的艺术不佳,做不着清楚的梦。若做着清楚的梦,若夜夜做着清楚的梦,我想精神恍惚也无妨的。照现在这样一大串儿糊里糊涂的梦,直是要将这个“我”化成漆黑一团,却有些儿不便。是的,我得学些本事,今夜做他几个好好的梦。我是彻头彻尾赞美梦的,因为我是素人,而且将永远是素人。
wǒ mén zhōng yú zhī néng zuò dì èr liú rén wù 。 dàn zhè zhōng jiān yě huán yǒu gè gāo dī 。 gāo dí rú wǒ dí péng yǒu P jūn : tā mèng jiàn huā , mèng jiàn shī , mèng jiàn qǐ lì dí yī cháng , … … zhēn kě suàn dé yǒu mèng jiē tián liǎo 。 dī dí rú wǒ : wǒ zài jiāng nán shí , běn tiǎn zài yú rén zhī liè , zhào lì shì qī hēi yī tuán dì shuì dào tiān guāng ; bù guò dé shēng míng , hēng hē shì méi yǒu dí 。 běi lái yǐ hòu , bù zhī zěn yàng , dǒu rán cōng míng qǐ lái , yè yè yǒu mèng , ér qiě bù yī qí mèng 。 dàn wǒ jiū jìng shì xīn shēng gé dí , mèng jìn guǎn zuò , què zuò bù zhuó yī gè qīng qīng chǔ chǔ dí mèng ! chéng yè dì luàn mèng diān dǎo , xǐng lái bù zhī suǒ yún , huǎng rán ruò shī 。 zuì nán kān dí shì měi zǎo jiāng xǐng wèi xǐng zhī jì , cán mèng yī rén , nì nì bù qù ; hū rán shuāng yǎn yī zhēng , rú zhuì shēn gǔ , wàn xiàng jì rán — — zhī yǒu yī jiǎo rì guāng zài qiáng shàng chī chī dì děng zhuó ! wǒ cǐ shí jué bù qǐ lái , bì níng shén xì xiǎng , yù zhuī huí mèng zhōng zī wèi yú wàn yī ; dàn zhào lì shì xiǎng bù chū , zhī wǎng wǎng rán máng máng rán sì hū huái niàn zhuó xiē shí me ér yǐ 。 suī rán rú cǐ , yǒu yī diǎn shì zhī dào dí : mèng zhōng dí tiān dì shì zì yóu dí , rèn nǐ cháng yáng , rèn nǐ áo xiáng ; yī zhēng yǎn què jiù gěi mì mì dí má shéng bǎng shàng liǎo , jiù dà dà dì bù tóng liǎo ! wǒ xiàn zài què hū yǒu xiē jīng shén huǎng hū , zhè lǐ suǒ xiě dí jiù gòu jiào nǐ zhī dào 。 dàn wǒ bù yīn cǐ zǔ zhòu mèng ; wǒ zhī guài wǒ zuò mèng dí yì shù bù jiā , zuò bù zhuó qīng chǔ dí mèng 。 ruò zuò zhuó qīng chǔ dí mèng , ruò yè yè zuò zhuó qīng chǔ dí mèng , wǒ xiǎng jīng shén huǎng hū yě wú fáng dí 。 zhào xiàn zài zhè yàng yī dà chuàn ér hū lǐ hū tú dí mèng , zhí shì yào jiāng zhè gè “ wǒ ” huà chéng qī hēi yī tuán , què yǒu xiē ér bù biàn 。 shì dí , wǒ dé xué xiē běn shì , jīn yè zuò tā jī gè hǎo hǎo dí mèng 。 wǒ shì chè tóu chè wěi zàn měi mèng dí , yīn wéi wǒ shì sù rén , ér qiě jiāng yǒng yuǎn shì sù rén 。
【原载于1925年10月《清华周刊》第24卷第8号】
【 yuán zài yú 1925 nián 10 yuè 《 qīng huá zhōu kān 》 dì 24 juàn dì 8 hào 】
Home »Unlabelled » 说梦 -【阅读经典】pinYin